Cát căn

Cát căn (Radix puerariae) là dược liệu có vị ngọt, tính bình. Công dụng tán nhiệt giải biểu, chỉ khát, sinh tân dịch. Cát căn là dược liệu được chế từ củ sắn dây, tên khoa học Pueraria thomsonii họ Đậu - Fabaceae. 

Củ sắn dây và vị thuốc cát căn

1. Đặc điểm thực vật

Đặc điểm thực vật cây sắn dây

• Sắn dây là loại dây leo dài có khi đến 10 m, lá kép gồm 3 lá chét, cuống lá chét giữa dài, cuống lá chét 2 bên ngắn, lá chét có thể phân thành 2- 3 thùy.

• Về mùa hạ, sắn dây trổ hoa màu xanh, hoa hình cánh bướm mọc thành chùm ở kẽ lá, quả loại đậu có nhiều lông, củ dài to, nặng có khi đến 20 kg, nhiều xơ.

• Muốn trồng sắn dây, người ta đào hố sâu 50 cm đổ rác và mùn rồi lấp đất xốp lên. Sắn dây trồng vào mùa xuân, trồng bằng cách giấm cành vào hố. Nước ta có nhiều vùng chuyên canh sắn dây, điển hình như Tây Ninh mỗi năm sản xuất khoảng 20 tấn tinh bột sắn dây.

2. Bộ phận dùng và chế biến sắn dây

Bộ phận dùng

Bộ phận dùng là rễ củ thu hoạch từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau.

Chế biến cát căn từ sắn dây

Củ rửa sạch, cạo sạch lớp vỏ bên ngoài, cắt khúc dài 10- 15 cm. Nếu củ to thì bổ dọc để thành những thanh dày khoảng 1 cm rồi xông diêm sinh, đưa lên phơi hoặc sấy khô. Loại trắng ít xơ là loại tốt.

3. Thành phần hóa học

• Rễ tươi các loài Pueraria đều chứa tinh bột tỷ lệ 12- 15 %. ngoài ra còn có các chất flavonoid thuộc nhóm iso flavonoid (puerarin, daidzin, daizein).
• Hoa của một số loài pueraria được biết có irisolidon-7-O-glucosid và tectoridin.

4. Tác dụng và công dụng

• Puerarin hoạt chất của cát căn được hấp thu hoàn toàn qua ruột khi theo dõi trên những người tình nguyện bằng đường uống sau khi hấp thu Puerarin liên kết với albumin của huyết tương (42%) được phân bố chủ yếu trong gan và thận được thải trừ sau khi chuyển hoá trong gan chỉ 10% liều hấp thu, thải trừ qua nước tiểu ở dạng không bị biến đổi.
• Daizein là chất có tác dụng giống estrogen giống như stilboestrol.
• Theo y học cổ truyền, cát căn là vị thuốc chữa sốt nhức đầu, khát nước, kiết lỵ, ban sởi nó đã được ghi vào dược điển Việt nam. Tinh bột sắn dây pha với nước thêm đường uống để giải khát.
• Nghiên cứu gần đây cho thấy nếu bị bệnh mạch vành cho uống cát căn hoặc tiêm puerarin thì bệnh nhân giảm nhẹ cơn đau. Thuốc làm giãn động mạch vành, hạ huyết áp, tiêu hao oxy của cơ tim giảm, năng lực của cơ tim được nâng cao.
• Hoa cuả cây sắn dây gọi là cát hoa để làm thuốc giã rượu.

Trên đây là một số thông tin về cát căn, vị dược liệu được chế từ củ sắn dây. Cát căn được dùng phổ biến từ xa xưa trong các bài thuốc cổ phương. Dưới ánh sáng khoa học hiện đại, người ta còn phát hiện ra nhiều tác dụng tuyệt vời khác của sắn dây như cải thiện lưu lượng tuần hoàn não và động mạch vành tim, giảm đường huyết, hạ huyết áp, giải độc, hỗ trợ chức năng gan, phòng ngừa ung thư và lão hóa,....