Ý dĩ

Hạt ý dĩ hay còn gọi là hạt cườm, hạt bo bo vốn được biết đến là một loại thực phẩm. Trong đông y, hạt ý dĩ còn được sử dụng làm một vị thuốc có giá trị.

Hạt và cây Ý dĩ

1. Ý dĩ là gì

Ý dĩ (Semen Coicis) là hạt của cây ý dĩ còn gọi là bobo – Coix lachryma jobi L var. yuer, họ Lúa – Poaceae.

2. Đặc điểm thực vật

Là cây thảo sống hàng năm, cao chừng 1-1,5m. Thân nhẵn bóng có vạch dọc. Thân có phân nhánh, các mấu phía dưới có thể có rễ phụ, cây mọc thành bụi, lá hình mác dài 10-40cm, rộng 1,5-3cm gân dọc nổi rõ, gân giữa to. Hoa đơn tính cùng gốc mọc ở kẽ lá thành bông, hoa đực mọc phía trên, hoa cái phía dưới, hoa đực có 3 nhị; quả có mày cứng bao bọc, cây mọc hoang ở nơi ẩm mát, trồng nhiều ở Thanh Hoá, Nghệ An, Sông bé và vùng Tây Nguyên.

3. Bộ phận dùng và cách chế biến hạt ý dĩ

Hạt hình trứng dài 5-8mm đường kính 2-5 mm. Mặt ngoài màu trắng đục, đôi khi còn sót lại màng vỏ chưa loại hết. Mặt trong có rãnh hình máng, chất cứng không có mùi, vị ngọt và hơi thơm, chứa nhiều tinh bột thu hoạch tháng 12  - tháng 1, cắt về đập lấy quả (thường gọi là hạt) phơi khô, loại bỏ quả lép, xay, xát lấy hạt. Dược liệu rất dễ bị sâu mọt, cần để nơi khô ráo.

4. Thành phần hóa học

• Tinh bột là cơ bản; ngoài ra còn có 2 chất có hoạt tính chống ung thư từ hạt.
• Coixenolid: là chất lỏng sánh màu vàng nhạt, tan trong dung môi hữu cơ, khó tan trong nước đem khử cho tetrahydrocoixenolid chất này cũng có tác dụng chống ung thư.
• a- monolinolein chất này cũng có tác dụng chống ung thư được chiết ra từ hạt bằng methanol.
• Trong lá và rễ có chất chống viêm đó là benzoxazolon do có tác dụng ức chế giải phóng histamin.
•  Thử tinh khiết: Dược điển Việt nam quy định độ ẩm không quá 12% tro toàn phần không quá 2%, tạp chất hữu cơ không quá 1,5%

5. Công dụng và cách dùng của hạt ý dĩ

• Trong y học cổ truyền, ý dĩ được dùng làm thuốc giúp tiêu hoá, chữa tiêu chảy do chức phận tiêu hoá kém, viêm ruột, lỵ, làm thuốc thông tiểu trong trường hợp phù, tiểu tiện ít. Ngoài ra còn dùng chữa viêm khớp, làm thuốc bồi dưỡng cơ thể, bổ phổi.
• Ngày dùng 10-30g dạng thuốc sắc, hoàn tán với các vị thuốc khác

Trên đây là một số thông tin cơ bản về dược liệu Ý dĩ. Ý dĩ hay còn gọi là hạt bo bo, vốn rất quen thuộc với nhân dân ta trong những ngày gian khó. Ngày nay hạt bo bo vừa là thực phẩm có giá trị dinh dưỡng là vừa được sử dụng như là một vị thuốc trong nhiều bài thuốc cổ truyền.